Jeszcze kilkanaście lat temu to turnieje na śmierć i życie oraz światy po katastrofie przyciągały fanów dystopii YA. Dziś coraz częściej największe emocje wywołują historie, w których zagrożenie jest niewidoczne. Nie da się go pokonać mieczem ani przechytrzyć sprytnym planem. Rozprzestrzenia się po cichu, odbiera poczucie bezpieczeństwa i sprawia, że bohaterowie zaczynają bać się nawet własnego ciała. To właśnie dlatego motywy epidemii, katastrof biologicznych i izolacji od lat należą do najchętniej wykorzystywanych w literaturze młodzieżowej. Pozwalają stworzyć opowieść, która angażuje nie tylko dynamiczną akcją, ale przede wszystkim emocjami. W takich historiach nie chodzi wyłącznie o to, czy bohaterowie przetrwają. Równie ważne staje się pytanie, kim będą, gdy wszystko, co znali, przestanie istnieć.
Dlaczego tak chętnie czytamy o końcu świata?
Dobra dystopia YA od zawsze opierała się na prostym pomyśle. Wystarczy zabrać bohaterom coś, co do tej pory wydawało się oczywiste, aby sprawdzić, jak poradzą sobie z nową rzeczywistością. Czasem jest to wolność, czasem bezpieczeństwo, a czasem obecność dorosłych, którzy dotychczas podejmowali wszystkie najważniejsze decyzje. To właśnie dlatego książki podobne do „Igrzysk śmierci” czy „Więźnia labiryntu” od lat cieszą się niesłabnącą popularnością. Łączą wartką akcję z pytaniami o odpowiedzialność, moralność i granice człowieczeństwa. Czytelnicy obserwują bohaterów, którzy z dnia na dzień muszą dorosnąć i nauczyć się funkcjonować w świecie pozbawionym dawnych zasad.
Kiedy największym potworem staje się własne ciało
Jednym z najmocniejszych motywów współczesnego horroru jest utrata kontroli nad własnym organizmem. Właśnie dlatego body horror tak skutecznie działa na wyobraźnię. Wróg nie stoi naprzeciwko bohatera. Jest znacznie bliżej. Kryje się pod skórą, rozwija się niezauważenie i sprawia, że człowiek przestaje ufać samemu sobie. Literatura młodzieżowa coraz częściej sięga po ten rodzaj napięcia. Dorastanie samo w sobie wiąże się przecież z poczuciem, że ciało i emocje wymykają się spod kontroli. Motywy choroby, mutacji czy biologicznego zagrożenia stają się więc czymś więcej niż elementem fabuły. Są metaforą lęków, z którymi mierzy się wielu młodych ludzi.
Od dystopii do survival horroru. Tak zmienia się seria Gone
Dobrym przykładem takiej ewolucji jest seria „Gone” Michaela Granta. Pierwszy tom rozpoczyna się od jednego z najbardziej rozpoznawalnych pomysłów we współczesnej literaturze młodzieżowej. Z niewielkiego miasteczka znikają wszyscy dorośli, a pozostawione same sobie dzieci muszą stworzyć własny świat. Każda kolejna część podnosi jednak stawkę. Najpierw bohaterowie walczą o jedzenie i podstawowe zasoby. Później coraz większą rolę odgrywają manipulacja, podziały i radykalizacja. W „Gone. Plaga. Tom 4.” seria wykonuje kolejny krok i wyraźnie skręca w stronę survival horroru oraz body horroru. W RAMZ wybucha tajemnicza epidemia. Kolejne osoby zapadają na niewyjaśnioną chorobę, a nawet ci, którzy do tej pory dawali innym nadzieję, okazują się bezradni. Jednocześnie pojawiają się przerażające stworzenia, które tylko potęgują poczucie, że rzeczywistość wymyka się spod kontroli. Zagrożeniem nie jest już wyłącznie walka z innymi ludźmi. Tym razem przeciwnikiem staje się coś, czego nie da się zrozumieć ani łatwo powstrzymać.
To właśnie teraz zaczynają się największe teorie
Jednym z powodów, dla których seria Michaela Granta od lat ma tak oddanych fanów, jest sposób prowadzenia głównej tajemnicy. Każdy tom odpowiada na część pytań, ale jednocześnie zostawia miejsce na kolejne domysły. Czym naprawdę jest RAMZ? Dlaczego zniknęli dorośli? Skąd biorą się nadnaturalne zjawiska? Czy wszystkie wydarzenia są ze sobą powiązane? Michael Grant nie podaje odpowiedzi od razu. Zamiast tego stopniowo rozszerza świat przedstawiony i podrzuca czytelnikom kolejne tropy, dzięki którym po każdej części rodzą się nowe fanowskie teorie. To sprawia, że „Gone” jest jedną z tych serii, które najlepiej czyta się bez długich przerw. Każdy kolejny tom rozwija wcześniejsze wydarzenia i odsłania nowe elementy układanki.
Wakacje to idealny moment na binge reading
Jeżeli od dawna planujecie rozpocząć serię „Gone”, trudno o lepszy moment. Kolejne tomy ukazują się w krótkich odstępach czasu, dzięki czemu można bez problemu przeczytać całą historię niemal jednym ciągiem. A to właśnie w takim tempie najlepiej widać, jak z klasycznej dystopii YA opowieść Michaela Granta stopniowo przeobraża się w mroczny thriller młodzieżowy z elementami survival horroru i body horroru. Jedno jest pewne. Jeśli po zakończeniu „Gone. Plaga. Tom 4.” będziecie mieć własną teorię dotyczącą tajemnicy RAMZ, nie będziecie w tym osamotnieni. To właśnie takie dyskusje od lat napędzają społeczność fanów serii i sprawiają, że po zamknięciu książki trudno przestać myśleć o tym, co wydarzy się dalej.
